Các Giai Đoạn Phát Triển Của Trẻ

Khác với những những giai đoạn phát triển trong vòng đời của bướm hay nhiều loại đồng vật khác, sự phát triển về thể chất và tâm trí của trẻ sau khi sinh ra không có những điểm cá biệt như vậy. Tuy nhiên, với mỗi thời kỳ khác nhau, những đặc điểm tâm sinh lý đều có sự khác biệt.

Bài viết này nhằm mục đích giúp các bậc cha mẹ có cái nhìn tổng quan cho toàn bộ quá trình phát triển của trẻ, từ đó tạo ra được môi trường hợp lý cho mỗi giai đoạn này.

Các giai đoạn phát triển của trẻ bao gồm:

Sơ đồ các giai đoạn phát triển của trẻ
Các giai đoạn phát triển của trẻ được chia thành 4 giai đoạn lớn.

Thời kỳ phát triển đầu tiên (0-6 tuổi)

Thời kỳ đầu tiên của trẻ kéo dài từ 0-6 tuổi. Trong giai đoạn này, trẻ sẽ có một trí tuệ thẩm thấu.

Thời kỳ đầu tiên này như chúng ta cũng đã nói ở trên là một thời kỳ bí ẩn, thời kỳ mà các cánh cửa cơ hội của trẻ mở ra để đạt được các năng lực, xây dựng các kỹ năng cơ bản của đặc tính giống loài. Tuy sự phát triển có thể chia thành một số phân khúc nhỏ nhưng tưu cung lại toàn bộ thời kỳ này tâm trí con người phát triển theo cùng một dạng đó là tâm trí thấm hút (Absorbent mind – một số nơi dịch là trí tuệ thẩm thấu, tuy nhiên từ thẩm thấu theo nghĩa của tiếng Việt là đã có sự chọn lọc nên làm mất đi nghĩa chuẩn xác của từ gốc Absorbent mà Montessori dùng).

Giai đoạn này phát triển nhanh và mạnh, cả thể chất và tâm lý. Trẻ đôi khi nghe lời và đôi khi không, thường trẻ chưa có khả năng để giao tiếp với người lớn, tự bộc lộ ý nghĩ của chúng. Khả năng này hoàn thiện dần và đạt độ chín vào cuối thời kỳ.

Trong phân kỳ đầu tiên từ 0-3 tuổi được đặc trưng bởi một tâm trí vô thức (sẽ được nói kỹ hơn ở phần trí tuệ thẩm thấu). Trong giai đoạn này trẻ dùng tâm trí thấm hút vô thức này để hấp thụ không chọn lọc môi trường xung quanh trong đó có ngôn ngữ mẹ đẻ. Trẻ dường như không phải “học” như chúng ta bây giờ cố gắng ghi nhớ mà chúng có khả năng sao chụp mọi thứ và hấp thụ vào bản thể của mình không cần nỗ lực và ý chí. Sau giai đoạn này, trẻ đi từ một cá thể vô thức chuyển dần sang có ý thức. Tác động với môi trường là công việc hàng ngày trẻ làm để kiến tạo nên bản thân.

Nhờ “công việc” này (đây là một dạng lao động hơn là vui chơi) trẻ đã biết nói, biết đi và giao tiếp xã hội – một thành quả vô cùng đáng khâm phục, là những dấu mốc bất kỳ người làm cha mẹ nào cũng vui sướng khi lần đầu con biết gọi tên mẹ cha, lần đầu chập chững những bước đi đầu tiên.

Thời kỳ này trẻ cũng lĩnh hội các kỹ năng, phát triển trí tuệ thông qua lao động với đôi bàn tay. Sự lĩnh hội này càng mạnh mẽ khi ở giai đoạn 3-6 tuổi. Đôi tay giờ đã thành công cụ của trí não, nhờ sự lao động của đôi bàn tay mà trẻ có nhiều trải nghiệm, học hỏi để phát triển bản thân.

Cá tính nổi bật và nhân cách cũng hoàn thện trong giai đoạn này. Trong thời k đầu tiên này nếu trẻ có cơ hội xây dựng cá tính và nhân cách qua “lao động” độc lập thì chúng ta sẽ thấy có một sự chuẩn hóa cao, một dạng định hướng khá tự nhiên, một quá trình thường được Montessori mô tả là “sự bộc lộ một đứa trẻ mới.”

Ở cuối giai đoạn này trí tuệ của trẻ đã hình thành tới 90%, khuôn mẫu nhân cách đã được định hình từ trong tiềm thức. Trong điều kiện phát triển đầy đủ, trẻ đã sở hữu đầy đủ các năng lực thể chất đặc trưng của giống loài.

Thời kỳ phát triển thứ hai (6-12 tuổi)

Tới thời kỳ thứ hai, trẻ đã có nhiều trí tuệ và ổn định hơn.

So với thời kỳ trước và sau đó thì đây là giai đoạn phát triển bình ổn nhất cả về thể chất và tâm lý, không có nhiều sự kiện biến chuyển. Sự chuyển tiếp từ giai đoạn 0-6 sang 6-12 được đánh dấu bằng những thay đổi về thể chất và tâm lý. Răng sữa bắt đầu rụng thay bằng răng vĩnh viễn, những đặc tính chống đối mất dần đi thay vào đó trẻ trở nên mạnh mẽ và dễ đối thoại, “hiểu chuyện” hơn.

Về đặc điểm tâm lý được đặc trưng bởi bản năng bầy đàn. Khác với giai đoạn trước chủ yếu làm việc độc lập và không thích chia sẻ. Giai đoạn này trẻ chủ động tìm kiếm những những đứa trẻ khác, làm việc theo nhóm, chia sẻ suy nghĩ và có tính cạnh tranh xã hội. Trẻ khá ổn định, phát triển về tình cảm ổn định, có hứng thú với rất nhiều thứ, tin tưởng vào bản than. Giai đoạn này trẻ phát triển khả năng nhận biết đạo đức, biết cái gì đúng, cái gì sai, các phạm trù đạo đức khác. Đây là cơ hội giáo viên tận dụng để giúp trẻ phát triển đạo đức và xã hội.

Trẻ phát triển năng lực suy luận đáng kể trong giai đoạn này, bộc lộ rõ nét trong suy nghĩ về tính đúng đắn của hành vi. 6-12 tuổi trẻ cũng học và hiểu những khái niệm trừu tượng, phát triển tư duy, năng lực đồng cảm phong phú.

Thời kỳ phát triển thứ ba (12-18 tuổi)

Hình ảnh có liên quan
Đây là thời kỳ có nhiều biến chuyển sâu sắc nhất về thể chất và tinh thần trẻ.

Thời kỳ đầu của tuổi vị thành niên (12-15 tuổi) tương tự như thời kỳ đầu của tuổi ấu thơ (0-3 tuổi) là thời kỳ phát triển mạnh mẽ nhất, có nhiều biến chuyển sâu sắc nhất về thể chất và tinh thần.

Tuổi dậy thì đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn hai, và bộc lộ sự thay đổi lớn về thể chất và tâm lý. Các hóc môn giới tính phát triển mạnh, thay đổi cơ thể biểu hiện rõ rệt, trẻ lớn nhanh và có thể đạt chiều cao tối đa ở cuối thời kỳ. Thay đổi giọng nói của bé trai (vỡ giọng) và kỳ kinh đầu tiên ở bé gái là một dấu mốc quan trọng của tuổi dậy thì. Về tâm sinh lý, thay vì hướng ngoại như thời kỳ trước, trẻ có xu hướng hướng nội nhiều hơn, tình cảm không ổn định, thích nói chuyện, chia sẻ với bạn bè mà không thân thiện với gia đình.

Chúng đặc biệt nhạy cảm, có xu hướng hướng tới sự sáng tạo và nhu cầu củng cố sự tự tin. Chúng dễ bị tổn thương, nhạy cảm với mọi sự kiện, trải nghiệm liên quan tới đời sống của mình với tư cách là một cá nhân độc lập trong xã hội. Trẻ có nhu cầu khẳng định bản thân và được đối xử tôn trọng như một cá thể độc lập trong xã hội. Khi người lớn trở nên quá uy quyền và thiếu sự cảm thông, trẻ có thể xuất hiện những trạng thái vô kỷ luật, bất cần, nổi loạn, chống đối.

Giai đoạn này trẻ cũng bộc lộ năng lực học tập trừu tượng ở mức cao hơn, cần được định hướng năng lực nghiên cứu, học tập độc lập. Sau 18 tuổi con người được cho hoàn toàn trưởng thành, không còn sự biến đổi đáng kể nào nữa.

Thời kỳ phát triển thứ tư (18-24 tuổi)

Kết quả hình ảnh cho đại học
Một vài nhà giáo dục gợi ý rằng nên để học sinh có 1 năm nghỉ ngơi sau khi tốt nghiệp cấp 3, để họ có cơ hội trải nghiệm cuộc sống thực tế và để hiểu hơn họ là hai, họ quan tâm tới điều gì.

Một thời kỳ mới được mở ra, con người hoàn thành thời kỳ giáo dục kiến tạo bản thân mình và trở thành một cá thể độc lập của xã hội. Con người hoàn toàn tự chủ những khái niệm trừu tượng, có khả năng tự nghiên cứu, tình cảm đã ổn định.

(Biên tập bởi dayconkieunhat.com)

Trả lời