Giáo Dục Không Cần Roi Vọt Theo Montessori

Phương pháp Montessori cho rằng trừng phạt không phải là phương pháp hiệu quả để có thể dạy trẻ ngoan hơn. Không những thế, trừng phạt còn có thể dẫn đến việc trẻ nói dối vì lo sợ hoặc làm trẻ cảm thấy bị tổn thương, tự ti về bản thân mình. Vậy phương pháp mà Montessori áp dụng là gì?

Giống như nhiều người theo Montessori khác, tôi đã sử dụng cốc thuỷ tinh cho con trai mình uống nước từ khi bé được 6 tháng tuổi. Thỉnh thoảng mọi người sẽ hỏi “Cốc có bị bể không? Bé có làm đổ nước không?” Câu trả lời đương nhiên là có!

Đó hoàn toàn là kết quả tất nhiên của một hành động. Rơi vỡ là kết quả tất nhiên nếu làm rơi đồ gì đó. Đổ nước là kết quả tất nhiên của việc vội vã hoặc không giữ vật cẩn thận. Trong trường hợp trẻ làm tràn nước, hãy dừng lại việc đang làm và dọn dẹp. Cùng với đó, điều này sẽ dạy một đứa trẻ cẩn thận hơn vì trẻ đã hiểu và biết điều gì sẽ xảy ra nếu như trẻ bất cẩn.

Hậu quả tất nhiên có thể được áp dụng cho tất cả cácc loại hành vi từ những vấn dề đơn giản như làm đổ nước, cho đến những tình huống phức tạp hơn như cư xử hoà thuận với anh chị em khác.

Trường học và phụ huynh theo Montessori đều sử dụng hậu quả tất nhiên vì chúng ta không muốn trẻ chỉ nghe lời vì sợ bị trừng phạt, mà muốn trẻ cư xử đúng vì chúng hiểu ảnh hưởng của hành động của mình.

Không cần hình phạt, đây là cách giúp trẻ ngoan hơn mà các mẹ dạy con theo phương pháp Montessori đã áp dụng-5
Một đứa trẻ hiểu được hậu quả tất nhiên của hành động của mình sẽ học được cách có trách nhiệm hơn với lựa chọn mà trẻ tự quyết định, thay vì chỉ để làm hài lòng cha mẹ hoặc để tránh bị trừng phạt.

Những bài báo của Psychology Today (Tâm lý ngày này) đã chứng minh rằng hình phạt không phải là phương pháp hiệu quả để dạy trẻ ngoan ngoãn. Mà thay vào đó, điều này chỉ khuyến khích đứa trẻ nói dối về hành vi của mình và khiến trẻ cảm thấy tồi tệ về bản thân, đồng thời làm tổn thương kết nối giữa cha mẹ và con cái mà vốn dĩ là công cụ có sức mạnh nhất để chúng ta có thể tác động đến hành vi. 

Ngoài ra, một đứa trẻ hiểu được hậu quả tất nhiên của hành động của mình sẽ học được cách có trách nhiệm hơn với lựa chọn mà trẻ tự quyết định, thay vì chỉ để làm hài lòng cha mẹ hoặc để tránh bị trừng phạt. Trẻ sẽ hành động đúng kể cả khi bạn không để mắt tới, vì trẻ hiểu được lí do vì sao phải làm thế. 

Lựa chọn ký luật con cái thế nào là do cá nhân cha mẹ, và là vấn đề thường xuyên gây tranh cãi, nhưng nếu bạn muốn thử áp dụng hậu quả tất nhiên tại nhà, dưới dây là 10 ví dụ mà bạn có thể bắt đầu áp dụng:

  • Trường hợp: Tới công viên chơi và con trai bạn không chịu đi giày.

Hậu quả: Bé sẽ phải ngồi trên băng ghế cùng bạn mà không được đi chơi vì sẽ không an toàn nếu chạy chơi trên sân mà không mang giày.

  • Trường hợp: Con gái bạn ném đồ ăn xuống sàn vào bữa tối.

Hậu quả: Bé sẽ không được ăn món đấy nữa.

  • Trường hợp: Con trai của bạn để đồ chơi bên ngoài mặc dù bạn đã nhắc nhở bé dọn dẹp.

Hậu quả: Trời mưa và một trong những món đồ chơi mà bé yêu thích nhất đã bị hỏng và phải vứt đi.

  • Trường hợp: Con gái của bạn lấy tên của em gái ra để trêu chọc.

Hậu quả: Em không muốn chơi với bé nữa.

  • Trường hợp: Con trai bạn không chịu nghe lời và chạy khắp nhà.

Hậu quả: Một chiếc đèn bị hỏng và bé sẽ phải để dành tiền ăn vặt để bù vào thay cái mới.

Hậu quả tất nhiên là một trong những cách tốt nhất để trẻ thấy rằng mỗi lựa chọn hành động của trẻ đều có tác động đối với cả bản thân và người khác.

Tuy nhiên, trẻ phải có khả năng nhận thấy mối quan hệ giữa hành động và hậu quả để phương pháp này có hiệu quả.

Đôi khi, có những hành vi xấu không có hậu quả tất nhiên một cách ngay lập tức. Ví dụ, trẻ từ chối đánh răng sẽ dẫn đến việc sâu răng trong tương lai, nhưng giải thích điều đó với một đứa trẻ sẽ không có khả năng thay đổi hành vi cuả trẻ ngay thời điểm này.

Trong trường hợp không có hậu quả tất nhiên, hoặc hậu quả sẽ xảy ra trong tương lai xa sẽ không hiệu quả để áp dụng, chúng ta cần chuyển sang hậu quả logic (hậu quả dẫn đến).

Hậu quả logic có liên kết với hành vi của trẻ, nhưng thay vì diễn ra tự nhiên thì hậu quả này do người lớn chúng ta tạo ra.

Dưới đây là một số ví dụ về hậu quả logic:

  • Trường hợp: Con gái bạn đánh bạn khác trong sân chơi.

Hậu quả: Bạn nói với với bé rằng bạn không thể tin tưởng bé tự chơi khi bé làm đau bạn khác. Bé phải đừng cùng bạn cho đến khi bạn biết trẻ không đánh đứa trẻ khác nữa.

Bạn cần nói điều này bằng tông giọng càng bình tĩnh càng tốt. Cũng đừng giảng giải dài dòng, bạn chỉ cần giải thích về việc hành động của bé sẽ có ảnh hưởng ra sao và làm rõ ràng với bé rằng hành vi đó là không được chấp nhận.

Bạn cũng có thể giải thích các hậu quả tất nhiên về lâu về dài nếu con bạn có thể hiểu. Bạn có thể nói rằng, “Nếu con đánh những bạn khác, các bạn sẽ không chơi với con nữa.”

  • Trường hợp: Con trai bạn đang dùng những quyển sách thư viên mà bạn mượn về nhà một cách thô bạo.

Hậu quả: Bạn cất những quyển sách đó đi, giải thích rằng nếu bé không cẩn thận, bé sẽ không thể đọc sách vì sách cần ở trong tình trạng tốt khi được trả lại thư viện (Nếu con bạn lớn hơn, bạn có thể giải thích cho bé về và hậu quả tất nhiên và để bé xé các trang giấy, rồi sau đó phải tự tiết kiệm để trả chi phí bồi thường cho thư viện.)

  • Trường hợp: Con gái bạn đang chơi ở ngoài sân, bạn đã yêu cầu trẻ cần phải cẩn thận không giẫm đạp khu vườn nhưng bé không nghe theo.

Hậu quả: Bạn yêu cầu bé vào nhà. Nếu bé không tôn trọng khu vườn của bạn, bé sẽ không được chơi xung quanh đó nữa.

  • Trường hợp: Con trai bạn giận dữ mỗi khi hết giờ chơi với bạn.

Hậu quả: Bạn từ chối không cho trẻ tới chơi lần sau, và giải thích ràng trẻ sẽ không được chơi với bạn nữa cho tới khi trẻ có thể bình tĩnh rời đi khi đến giờ.

  • Trường hợp: Con bạn liên tục ra khỏi giường vào buổi đêm, đánh thức bạn nhiều lần.

Hậu quả: Bạn giải thích rằng buổi sáng bạn quá mệt để chuẩn bị những bữa sáng như thường ngày được vì bạn bị tỉnh giấc nửa đêm quá nhiều. Bạn sẽ chỉ chuẩn bị bữa sáng đơn giản được thôi.

Chìa khoá của việc đưa ra hậu quả là đảm bảo đứa trẻ của bạn hiểu một cách logic về việc hành động của trẻ sẽ dẫn tới việc như thế nào. Không giống như trừng phạt, phương pháp này không khiến trẻ cảm thấy xấu hổ hoặc sợ hãi. Điều này chỉ đơn giản truyền đạt thông điệp rằng mọi hành động đều sẽ có hậu quả của nó.

Bạn sẽ không cần phải giảng giải dài dòng hay la hét, vì tự những hậu quả do hành động đó đã nói lên tất cả.

Christina Clemer

(Được dịch bởi Dạy Con Kiểu Nhật)

Trả lời