Trẻ hai tuổi rưỡi có khả năng tự làm gì?

Câu hỏi: Con gái hai tuổi rưỡi của tôi có khả năng tự làm gì một mình?

Trả lời:

Ở từng độ tuổi khác nhau, khả năng của mỗi đứa trẻ sẽ phụ thuộc vào cá nhân trẻ, cách người khác chăm sóc và môi trường trẻ được nuôi dưỡng. Để hiểu rõ hơn các yếu tố này liên quan với nhau thế nào, chúng tôi sẽ trả lời câu hỏi trên như sau.

Điều quan trọng cần nhớ là mọi đứa trẻ đều phát triển khả năng của riêng mình vào từng thời điểm riêng của chúng. Độ tuổi mà mỗi đứa trẻ đạt được kỹ năng nào đó là khác nhau và không có quy chuẩn cụ thể nào để giám sát. Nhưng có những xu hướng phát triển nhất định để giúp cha mẹ đảm bảo trẻ phát triển một cách lành mạnh.

Khi được hai tuổi rưỡi, vốn từ vựng của trẻ thay đổi từ 50 đến 200 từ, trẻ có thể hỏi các câu hỏi bắt đầu với “cái gì” và “ai”, tạo thành những câu ngắn, sử dụng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất và thứ ba để bày tỏ cảm xúc của mình. Trẻ thích sách có tranh ảnh và những câu chuyện được đọc cho nghe, trẻ cũng có thể hát theo vần điệu mà trẻ thích.

Khi thể chất và khả năng phối hợp của trẻ đã phát triển, trẻ có thể đẩy, kéo, chạy, đá, nhảy, nhảy bằng cả hai chân khỏi mặt đất và leo trèo. Trẻ có thể sử dụng nhà vệ sinh mà chỉ cần một chút trợ giúp, cũng như có thể sử dụng muỗng và nĩa một cách khéo léo để ăn. Đứa trẻ ở độ tuổi này sẽ tìm kiếm hoạt động có chủ đích và thích giúp đỡ các công việc thực sự trong gia đình.

Lúc này, khi đứa trẻ kêu khóc với bạn rằng “Giúp con tự làm cái này với”, thì rõ ràng là trẻ đang cố gắng thoả mãn nhu cầu nội tại để trở nên tự lập hơn.

Nhiều cơn giận dữ xuất hiện ở độ tuổi này do trẻ thất vọng vì không thể phát triển khả năng độc lập. Do đó, trong môi trường Montessori, cả ở nhà lẫn ở trường, người lớn cần chú trọng đến việc tìm hiểu nhu cầu được phát triển của trẻ và giúp trẻ có được sự độc lập tự một cách tự nhiên.

Với sự hỗ trợ như vậy, trẻ sẽ có khả năng hoạt động nhiều hơn những gì mà hầu hết mọi người mong đợi.

Hai tuổi rưỡi, trẻ có thể rửa bát đĩa, mặc quần áo và tự ăn, hoặc giúp đỡ làm các hoạt động khác trong nhà như lau dọn, chuẩn bị thức ăn, dọn dẹp, quét nhà, hoặc sắp xếp đồ đạc. Trẻ có thể tự làm được những điều này nếu người lớn hiểu rõ nhu cầu phát triển của trẻ và xây dựng môi trường phù hợp với những nhu cầu này.

Tiếp theo, chúng tôi sẽ phân tích kĩ hơn về nhu cầu phát triển của trẻ và làm thế nào người lớn có thể hỗ trợ sự phát triển này. Tiến sĩ Maria Montessori khuyến khích cha mẹ không nên quá nuông chiều trẻ: “Chúng ta luôn nghĩ trẻ sẽ không làm một việc gì đấy mà chúng không biết làm.”  Nói cách khác, đứa trẻ chỉ có thể làm những gì mà chúng được trao cơ hội để tự mình thực hiện.

Vì trẻ cần phải thích nghi với thế giới xung quanh, chúng rất muốn làm hết sức có thể để rèn được tính độc lập. Trẻ có một mong muốn nội tại bẩm sinh muốn làm quen với thế giới của mình và chinh phục nó. Nhu cầu phát triển có thể được đáp ứng bằng cách cho trẻ tự do di chuyển an toàn xung quanh môi trường vật lý của trẻ, khám phá thế giới và bằng các hoạt động trong đó với sự hướng dẫn của người lớn khi đã thấu hiểu.

Theo Montessori, “Đôi bàn tay là công cụ của trí tuệ con người”, diễn tả rằng cách bàn tay trẻ hoạt động là công cụ bên ngoài của tâm trí nội tại và nếu được sử dụng có chủ đích sẽ giúp trẻ xây dựng được trí tuệ và cảm giác về khả năng của mình. Các hoạt động có chủ đích có thể bao gồm các nhiệm vụ cá nhân như rửa mặt, làm sạch răng, mặc quần áo; và nhưng hoạt động trong cuộc sống thường ngày xunh quanh trẻ như dọn dẹp, giúp chuẩn bị bữa ăn, hoặc bày biện bàn. Người lớn có thể giúp hỗ trợ trẻ phát triển bản thân bằng hai cách chính: duy trì việc canh chừng trẻ hoặc tạo một môi trường vật lý phù hợp với trẻ.

Ở độ tuổi này, đứa trẻ coi người lớn là “sự hoàn hảo” để noi theo- vì vậy người lớn phải luôn ý thức về những gì mình làm để làm tấm gương cho trẻ thông qua lời nói và hành vi của chính mình. Cần một chặng đường dài kiên nhẫn, chịu đựng và thấy hiểu để trẻ cảm thấy được tôn trọng, an toàn và nhìn nhận khả năng của mình. Quan sát những gì trẻ đang làm và đừng can thiệp hay làm gián đoạn công việc nếu an toàn. Nó có thể chẳng to tát gì với bạn, nhưng đối với một đứa trẻ thì việc làm quen với cả đồ vật và hoạt động trong cuộc sống là cả một quá trình to lớn.

Bất cứ nơi nào có thể, hãy chậm rãi và cho trẻ đủ thời gian để trẻ hoàn thành công việc. Điều này đồng nghĩa rằng đôi khi, bạn sẽ cần bắt đầu công việc sớm hơn bình thường, nhưng cảm giác đạt được thành quả mà công việc đó đem lại cũng rất đáng để nỗ lực. Ví dụ, nếu con bạn mất tới 30 phút để lấy giày và áo khoác trước khi ra ngoài, hay để trẻ bắt đầu lấy đồ sớm hơn thời gian ra ngoài một lúc – bằng cách này, trẻ có thể đủ thời gian mà không có ai phải vội vàng hoặc trễ giời hết.

Đứa trẻ cần được tiếp cận với “thế giới” trong giới hạn an toàn của môi trường thể chất và xã hội của trẻ. Môi trường xung quanh cần phải cho trẻ sự tự do di chuyển và khám phá mà chỉ có rất ít trở ngại hay gián đoạn không cần thiết trong cuộc thám hiểm này. Bao gồm như việc chuẩn bị cho trẻ ghế để có thể đứng tới bồn rửa, tủ chén thấp, kệ hoặc móc treo quần áo, sách, đồ chơi hoặc đồ ăn yêu thích, đồng thời phải giữ những món đồ nguy hiểm tránh xa tầm mắt và tầm với của trẻ.

Mọi thứ mà một đứa trẻ có thể làm đều cần phải được tôn trọng, trẻ sẽ cần được dành thời gian để tự đạt được từng bước nhỏ mà không cần sự giúp đỡ của người lớn chỉ khi trẻ cần. Ví dụ như, trẻ có thể tự mặc quần áo: hãy để một số bộ quần áo của trẻ trên chiếc kệ thấp hoặc tủ, đưa ra một vài sự kết hợp phù hợp và yêu cầu trẻ chọn. Chỉ cho trẻ cách mặc vest, tất, váy hoặc quần, vv. Sau đó giúp trẻ tự mặc từng thứ từng thứ một. Nếu bạn đưa ra một lựa chọn và trẻ lại đưa ra lựa chọn khác mà bạn thấy không phù hợp, đừng can thiệp mà hãy hỗ trợ sự nỗ lực ấy (bạn có thể luôn đảm bảo rằng số quần áo được đưa ra ban đầu có thể kết hợp lẫn nhau một cách hợp lý).

Bằng cách này, đứa trẻ có thể tự mình làm tất cả – không chỉ đơn giản là việc “mặc quần áo”, mà còn rèn luyện khả năng tự đưa ra lựa chọn, phát triển sự tự giác khi lựa chọn nhiệm vụ và cố gắng hoàn thành tới cùng, cũng như tăng sự tự tin của trẻ khi trẻ khám phá ra rằng trẻ “có thể” tự mình làm được. Do giới hạn trang viết nên tôi không thể đưa ra thêm ví dụ nào khác, tuy nhiên bạn có thể tìm thấy rất nhiều ví dụ tuyệt vời trong cuốn sách “Montessori from the Start”.

Nếu được hỗ trợ một cách tinh tế, đứa trẻ 2 tuổi rưỡi của bạn sẽ trở thành một đứa trẻ làm được mọi thứ, có khả năng là một trợ thủ đắc lực của bạn trong các công việc hàng ngày.  

Charlotte Elliott

(Bài viết được dịch từ Bản tin AMI 2007-02 và 2008-01)

Chuyên mục Hỏi&Đáp về Montessori được dịch từ Bản tin AMI và đăng tải định kỳ trên website dayconkieunhat.com.


Để được chuyên gia tư vấn và giải đáp các câu hỏi về nuôi dạy trẻ theo Montessori, bạn vui lòng truy cập tại ĐÂY.

Trả lời